به کجا چنین شتابان؟

سود افزایش قیمت ارز بسیار بیشتر از ضرر آن است و شاید ناکارامدی سیاستهای گذشته در پایین نگه داشتن مصنوعی قیمت ارز دلیلی بر این مدعا باشد.

در روزهای اخیر با افزایش قیمت ارز و کاهش چشمگیر ارزش ریال ایران مواجه بوده ایم و کمتر کسی است که در این شرایط دم از بازار ارز نزند و درباره ی آن تحلیل ارایه نکند. اما معمولن در تحلیلهای ارایه شده نوعی نگرانی و ابراز ناخرسندی از شرایط به اصطلاح بحرانی ارز دیده می شود و غیر از فعالان بازار ارز کمتر کسی است که از وقوع چنین آشفتگی هایی ابراز نارضایتی نکند. اما در اینجا بنده به تعدادی از فواید بالا رفتن قیمت ارز و پایین آمدن ارزش ریال اشاره خواهم کرد.

شاید اولین نتیجه ی مثبتی که می توان با بالا رفتن قیمت ارز به آن اشاره کرد سود کلان فعالان بازار ارز و دلالان ارزی است. اما آن طور که به نظر می رسد اکثریت مردم از این افزایش قیمتها متضرر می شوند. اما با نگاهی وسیعتر به عرصه ی اقتصاد می توان دریافت که این ضررها کوتاه مدت بوده و فرجام این موضوع در نهایت به سود دولت و ملت خواهد بود.

با بالا رفتن قیمت ارز قدرت خرید مردم خصوصن برای کالای خارجی پایین می آید و با ادامه ی این روند این واردکنندگان هستند که بیشتر ضرر می بینند. در این صورت یا باید قیمت کالاها افزایش یابد که با کاهش قدرت خرید و عملن کاهش سود حاصل از فروش کالا همراه است و یا باید قیمتها ثابت بماند که آن هم به ضرر واردکننده است. با دافعه های ذکر شده در واردات عملن واردات کاهش یافته، ارز کمتری از کشور خارج شده و سرمایه های سرمایه‌داران بیشتر به بازار تولیدات داخلی معطوف می شود. در چنین شرایطی فروش کالای ایرانی که به نسبت ارزانتر از کالای خارجی شده افزایش یافته و این به نفع تولیدکنندگان داخلی است.

اما از طرف دیگر تولیدکنندگان داخلی با وجود افزایش قیمت مواد اولیه ی مورد نیاز برای تولیدات خود اما ارزش افزوده ی حاصل از تولید برایشان بیشتر شده و عملن سود بیشتری نصیب تولیدکنندگان داخلی می شود. (نمونه اش را در صنعت خودروسازی شاهدیم. در این جا با افزایش تعرفه ی واردات عملن این تولید کنندگان داخلی هستند که یکه‌تاز بازارند.)

از طرفی جذابیتهای به وجود آمده در بازار ارز و افزایش ارزش ارزهای معتبر از جمله دلار توجه تولیدکنندگان را بیشتر معطوف به صادرات می نماید و این نه تنها باعث افزایش سود حاصل از صادرات می شود بلکه باعث افزایش کیفیت محصولات نیز برای ورود به عرصه های جهانی خواهد شد.

کاهش واردات و افزایش سود تولیدکنندگان داخلی و صادرات، همه و همه باعث افزایش سرمایه گذاری ها در تولید شده و این عملن بسیاری از مشکلات از جمله بیکاری را برطرف می کند بدون آن که دولت حمایت مالی و سرمایه‌ای از تولید کننده بنماید. در این صورت افزایش قیمت ارز اگرچه در کوتاه مدت به ضرر کشور تمام می شود اما در نهایت به دلایلی که در پیش ذکر شد عملن باعث بهبود اقتصاد ملی خواهد شد و این سیاستی است که بیشتر کشورهای در حال توسعه زمانی که در اوایل راه توسعه یافتگی بودند از جمله چین و ژاپن اعمال کردند.

اما افزایش قیمت ارز علاوه بر موارد بالا فایده ی دیگری هم دارد که شاید تلاشهای بی ثمر انجام شده در این زمینه را به ثمر نشاند هر چند سرچشمه ی این فایده آن تلاشها نباشد. از پیش از انقلاب سالهای بسیاری است که توجه مردم و مسئولان به سرمایه های انسانی و نخبگانی که برای ادامه ی تحصیل به دیگر کشورها می روند و عملن آنجا پاگیر می شوند معطوف شده است و تلاشهای زیادی برای جلوگیری از به اصطلاح فرار مغزها شده است از ارایه ی تسهیلات به فرزندان استادهای دانشگاه تا تسهیل ورود افراد نخبه به دانشگاههای برتر بدون کنکور و یا افزایش کمی و کیفی دانشگاهها. اما همه ی این‌ها هنوز باعث نشده که جوانان ایرانی رویای تحصیل در خارج از کشور را در ذهن خود نپرورانند. در این صورت عملن تلاشهای صورت گرفته کم نتیجه بوده و با وجود هزینه های بسیار هدف حاصل نمی شود. در این شرایط دانشگاههای ما هر قدر هم که با کیفیت شوند تبدیل به ماشینهای تولید نیروی متخصص برای کشورهای غربی می شوند.

اما در شرایط فعلی و با التهاب به وجود آمده در بازار ارز خروج دانشجویان از کشور برای ادامه ی تحصیل نیز با مشکلات فراوانی روبرو شده است. مشکل تأمین هزینه های تحصیل و زندگی در کشورهای خارجی و از طرف دیگر کاهش بورسیه های تحصیلی به دلیل بحران اقتصادی در غرب همه و همه فشارهای زیادی را بر خانواده های ایرانی تحمیل می کند و در این شرایط است که افراد ترجیح می دهند با مشکلات و هزینه های کمتر در داخل درس خوانده و همین جا نیز مشغول به کار شوند و این با گذشت زمان و با ورورد نخبگان به فضای کسب و کار باعث بهبود اوضاع کشور از تمام لحاظ خواهد شد.

تمام موارد بالا آن طور که گفته شد این نتیجه را می دهد که سود افزایش قیمت ارز بسیار بیشتر از ضرر آن است و شاید ناکارامدی سیاستهای گذشته در پایین نگه داشتن مصنوعی قیمت ارز دلیلی بر این مدعا باشد.